Het geografische en symbolische hart van Londen
Trafalgar Square is het punt vanwaar alle afstanden in Londen traditioneel worden gemeten. In het midden van het plein, verborgen in de voet van een lantaarnpaal, zit het officiële nulpunt — de zogenaamde 'Charing Cross'. Hier, op dit plein dat in de jaren 1840 zijn huidige vorm kreeg, komen de assen van de stad samen: Whitehall in het zuiden (richting Westminster), The Mall in het westen (richting Buckingham Palace), de Strand in het oosten (richting de City).
Het plein is vernoemd naar de Slag bij Trafalgar (1805), waarbij de Britse vloot onder admiraal Horatio Nelson de gecombineerde Frans-Spaanse vloot versloeg — en daarmee Napoleons plannen voor een invasie van Engeland torpedeerde. Nelson zelf stierf in de strijd, geraakt door een musketkogel van een Frans scherpschutter.
Nelson's Column en de vier leeuwen
Nelson's Column is de zuil in het midden van het plein — 51 meter hoog (inclusief het beeld bovenop), voltooid in 1843. Bovenop staat een 5,5 meter hoog beeld van Nelson zelf, met zijn gezicht gericht naar het zuiden — naar Portsmouth, de thuishaven van zijn vloot.
Aan de voet van de zuil staan vier bronzen leeuwen, elk van enorme afmeting. Ze zijn pas in 1867 voltooid, een kwarteeuw nadat de zuil al stond — de oorspronkelijke opdracht werd aanvankelijk aan een onbekende beeldhouwer gegeven die vervolgens overleed. Uiteindelijk kreeg Edwin Landseer (beter bekend als schilder) de opdracht. Grap die Londenaren vertellen: de leeuwen slapen wanneer Big Ben twaalf slagen slaat — maar Big Ben slaat nooit exact twaalf keer, dus ze zijn altijd wakker.
De bronzen friezen aan de voet van de zuil tonen de vier grote veldslagen van Nelson: Nilen, Kopenhagen, St. Vincent en Trafalgar. Ze zijn gegoten uit kanonnen die bij Trafalgar werden buitgemaakt.
De Fourth Plinth: hedendaagse kunst op een lege sokkel
In de vier hoeken van Trafalgar Square staan drie sokkels met standbeelden van historische figuren (George IV, Generaal Napier, Generaal Havelock). De vierde sokkel, in de noordwesthoek, stond decennialang leeg — een koning te paard was bedoeld, maar het geld was op.
Sinds 1999 is de Fourth Plinth het meest besproken podium voor hedendaagse kunst in Engeland. Elke twee jaar wordt een nieuw kunstwerk geselecteerd via een openbare procedure. Eerdere werken waren controversieel en veelbesproken — Antony Gormley liet erbij duizend gewone mensen een uur lang op het voetstuk staan (2009), Katharina Fritsch plaatste een knalblauwe haan (2013), Heather Phillipson installeerde een gigantische vlieg met dronemicrofoontje.
Het huidige Fourth Plinth-werk loopt tot 2026 — check fourthplinth.london voor informatie over het actuele kunstwerk en de selectie voor 2027.
Trafalgar Square als ontmoetingsplek
Trafalgar Square is gratis te bezoeken en altijd toegankelijk. Het is een plek van volksfeesten (Nieuwjaar, Pride, nationale vieringen), demonstraties en spontane samenkomsten. De New Year's Eve-viering hier is een Londense traditie — honderdduizenden mensen wachten op het slagveld van 2025 naar 2026.
Aan de noordzijde van het plein staat de National Gallery — de beste kunstcollectie van Londen, gratis te bezoeken. In de hoek ernaast de National Portrait Gallery. Onder het plein, aan de zuidzijde, loopt de Strand richting Covent Garden.
De twee fonteinen op het plein zijn mooier 's avonds dan overdag — de verlichting in het water zorgt voor een blauwgroen gloed die opvalt in de duisternis. Neem de tijd om in de avond even op de rand te zitten en de stroom mensen te observeren.